Table of Contents
Σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται το μέλλον του Κάθετου Διαδρόμουφυσικού αερίου, μιας υποδομής που σχεδιάστηκε για να καλύψει το ενεργειακό κενό της Ευρώπης, μετά το οριστικό κλείσιμο της ρωσικής στρόφιγγας, από τα τέλη του 2027, αλλά «σκοντάφτει» σε ρυθμιστικά εμπόδια και θεσμικές αγκυλώσεις. Το έργο για τη μεταφορά αερίου από την Ελλάδα προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, κινδυνεύει να παγιδευτεί σε κανόνες μιας άλλης εποχής, σχεδιασμένους για πιο ώριμες αγορές, την ώρα που οι γεωπολιτικές συνθήκες έχουν αλλάξει ριζικά.
Οι διαπραγματεύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη με την Κομισιόν, με τελευταίο επεισόδιο τη συνάντηση με τις Ρυθμιστικές Αρχές Ενέργειας και τους Διαχειριστές των δικτύων μεταφοράς αερίου Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας στη Βιέννη, την περασμένη εβδομάδα, αποτυπώνουν ακριβώς αυτή την αντιπαράθεση: την ανάγκη προσαρμογής της ευρωπαϊκής πολιτικής σε ένα νέο ενεργειακό περιβάλλον, απέναντι σε ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τον Κάθετο Διάδρομο ως μια απλή εμπορική διαδρομή.
Πολυσύνθετο έργο
Ο Κάθετος Διάδρομος, όπως αναφέρει στο «Βήμα» ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, αποτελεί ένα εμβληματικό, πολυσύνθετο έργο, χωρίς ιστορικό προηγούμενο, με καθοριστική στρατηγική σημασία για την ενεργειακή ασφάλεια και τη σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής. «Η Ελλάδα, κράτος-μέλος στον πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ενωσης και στρατηγικός εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών, αποτελεί βασικό πυλώνα του Κάθετου Διαδρόμου, ο οποίος συνδιαμορφώνει τις εξελίξεις και λειτουργεί ως γέφυρα που ενώνει τις δύο πλευρές του Ατλαντικού, με καταλύτη την ενέργεια», επισημαίνει ο ίδιος.
Ο στρατηγικός στόχος της ΕΕ για πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, εδώ και λίγες ημέρες έχει θεσμοθετηθεί και επίσημα αποτελεί, σύμφωνα με τον υπουργό, κοινό στόχο της ΕΕ και των ΗΠΑ. «Σε αυτόν τον Κανονισμό, η ελληνική κυβέρνηση κατάφερε να εντάξει πως οτιδήποτε έρχεται από τον TurkStream, θεωρείται κατ’ αρχάς ρωσικό φυσικό αέριο, εκτός αν αποδειχθεί το αντίθετο. Παράλληλα, οι υποδομές που έχει η χώρα, την καθιστούν δίοδο για την Ευρώπη», τονίζει ο κ. Παπασταύρου.
Υπογραμμίζει επίσης ότι για πρώτη φορά, δημιουργείται ένα ενιαίο, ανταγωνιστικό ενεργειακό προϊόν, που εισέρχεται στην Ευρώπη μέσω της Ελλάδας και φτάνει απρόσκοπτα έως την Ουκρανία. «Η επιτυχία του εγχειρήματος προϋποθέτει στενή συνεργασία πέντε χωρών και ισάριθμων διαχειριστικών και ρυθμιστικών αρχών. Απαιτείται κουλτούρα συνεργασίας, υπομονή και επιμονή, ώστε ο Διάδρομος να λειτουργήσει με όρους βιωσιμότητας και ανταγωνιστικότητας. Αξίζει, όμως, να φωτίσουμε μία ευρύτερη διάσταση του έργου, καθώς η αξία του υπερβαίνει αυτή που συνεπάγεται η μεταφορά φυσικού αερίου. Πρόκειται για μία αρτηρία που ενώνει πληθυσμό 100 εκατομμυρίων και φιλοδοξούμε να πλαισιωθεί από σιδηροδρομικές και οδικές συνδέσεις», καταλήγει ο κ. Παπασταύρου.
Το διακύβευμα
Ωστόσο, το εμπορικό ενδιαφέρον, κατά την τελευταία δημοπρασία της Δευτέρας, αποδείχθηκε περιορισμένο. Ανασταλτικά λειτούργησαν η μειωμένη ζήτηση και η γενικότερη επιφυλακτικότητα της αγοράς, αλλά και ο ανταγωνισμός από φθηνότερες διαδρομές, μέσω Πολωνίας και Ουγγαρίας, παρότι η ανταγωνιστικότητα του έργου ενισχύεται σταδιακά, καθώς το κόστος στο «Route 1» (προσφέρει μεταφορά αερίου από τη Ρεβυθούσα προς την Ουκρανία) έχει μειωθεί από 9,90 ευρώ/MWh κάτω από 6,50 ευρώ/MWh.
Ομως πλέον, το διακύβευμα δεν αφορά τον φετινό χειμώνα, για τον οποίο έχει δοθεί προσωρινή εξαίρεση από την Κομισιόν έως τον Απρίλιο, επιτρέποντας δημοπρασίες χωρητικότητας στον Κάθετο Διάδρομο, για την κάλυψη των αναγκών της Ουκρανίας, αλλά το αν και πώς θα δώσει η ΕΕ μακροπρόθεσμα το «πράσινο φως», ώστε να λειτουργήσει πλήρως η… λεωφόρος αερίου, με ανταγωνιστικά πολυετή προϊόντα. Ο Κάθετος Διάδρομος δεν αποτελεί ακόμη ώριμη αγορά και, όπως επισημαίνουν παράγοντες του κλάδου, χωρίς ευρωπαϊκή στήριξη δεν μπορεί να «σταθεί», όσο το ρωσικό αέριο παραμένει στην αγορά. Μετά το 2027, μπορεί να εξελιχθεί σε βασική δίοδο μεταφοράς LNG.
Από το Νταβός, ο διευθύνων σύμβουλος του ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου, έθεσε ανοιχτά την ανάγκη επιδότησης του κάθετου ενεργειακού άξονα από την ΕΕ, τονίζοντας ότι μόνο έτσι το αμερικανικό LNG μπορεί να καταστεί συγκρίσιμο με το ρωσικό, σε βάθος χρόνου. Ως επικεφαλής της Atlantic SEE LNG Trade (60% AKTOR, 40% ΔΕΠΑ), η οποία έχει εξασφαλίσει τις πρώτες μακροχρόνιες συμβάσεις προμήθειας αμερικανικού LNG και εμπορικές συμβάσεις με Ρουμανία και Ουκρανία, ανέφερε ότι απαιτούνται νέες υποδομές, μεταξύ των οποίων και δεύτερο FSRU, κόστος που δεν μπορεί να επωμιστεί μόνο η αγορά.
Νέα πραγματικότητα
Η σταδιακή αποχώρηση των ρωσικών ροών έχει διαμορφώσει μια νέα ενεργειακή πραγματικότητα και ο Κάθετος Διάδρομος σχεδιάστηκε για να απαντήσει σε αυτήν. Εν τούτοις, η Κομισιόν εμμένει σε μια κανονιστική τυπολατρία. «Πρώτα όμως σώζεις τον ασθενή και μετά συζητάς για τέλειους κανόνες. Το ασθενοφόρο, όταν έχει επείγον περιστατικό, δεν τηρεί όλους τους κανόνες κυκλοφορίας», σημειώνει χαρακτηριστικά στέλεχος της αγοράς.
Έπειτα από καταγγελίες traders, η Κομισιόν εξετάζει τη συμμόρφωση των προϊόντων δημοπράτησης Route 1, 2 και 3 (προσφέρουν μεταφορά αερίου από Ρεβυθούσα, FSRU Αλεξανδρούπολης και αγωγό TAP αντίστοιχα) με το κοινοτικό πλαίσιο δέσμευσης χωρητικότητας, επικρίνοντας τις «κλειδωμένες διαδρομές» προς την Ουκρανία, καθώς οι χρήστες που αγοράζουν τα προϊόντα, δεν έχουν ελεύθερη πρόσβαση σε ενδιάμεσα σημεία εισόδου – εξόδου του Κάθετου Διαδρόμου.
Στην τελευταία συνάντηση στη Βιέννη, την περασμένη Τρίτη, ο πρώην αναπληρωτής γενικός διευθυντής της DG ENER, Κλάους-Ντίτερ Μπόρχαρντ, που έχει οριστεί συντονιστής για την Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, εμφανίστηκε διαλλακτικός ως προς την αναμόρφωση των Route.
Δεν έγινε ωστόσο πιο συγκεκριμένος, αλλά δεσμεύτηκε ότι στις 15 Φεβρουαρίου θα επισκεφθεί την Αθήνα, για περαιτέρω συζητήσεις. Η λύση, όπως αναφέρουν πηγές κοντά στις διαπραγματεύσεις, αναμένεται να έχει ρυθμιστικό «μανδύα», καθώς πιθανότατα θα έρθει σύντομα με την αναθεώρηση του Κώδικα φυσικού αερίου της ΕΕ. Στόχος να διαμορφωθούν προϊόντα ελκυστικά, μεγαλύτερης διάρκειας – τριμηνιαία, ετήσια – αντί των μηνιαίων που ισχύουν σήμερα.
Στήριξη από τις ΗΠΑ
Ο Κάθετος Διάδρομος πάντως απολαμβάνει σαφή στήριξη από τις ΗΠΑ. Τον περασμένο Νοέμβριο, στο πλαίσιο της 6ης Συνόδου Διατλαντικής Συνεργασίας, υπεγράφησαν συμφωνίες για τη μεταφορά αμερικανικού LNG προς την Ουκρανία και χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, μέσω του ελληνικού συστήματος.
Πάντως η Ουάσιγκτον, εκτιμώντας ότι ο Κάθετος Διάδρομος απειλείται από την πολυπλοκότητα των ευρωπαϊκών κανονισμών, επιχειρεί να τον επανατοποθετήσει στο αρχικό του πλαίσιο. Ενδεικτική ήταν η δημόσια τοποθέτηση της αμερικανίδας πρέσβειρας στην Αθήνα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, μέσω του X, η οποία υπογράμμισε ότι η απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο αποτελεί στρατηγικό στόχο των ΗΠΑ, αναδεικνύοντας τις ελληνικές υποδομές ως κρίσιμους κόμβους.
Στο ίδιο πλαίσιο, εντάσσονται και οι συχνές επισκέψεις αμερικανών αξιωματούχων στην Αθήνα, όπως του επιτετραμμένου του υπουργού Ενέργειας των ΗΠΑ Τζόσουα Βολτζ, ο οποίος, από το βήμα του Athens Energy Summit, ανέφερε ότι οι ΗΠΑ έχουν στόχο οι ροές του Κάθετου Διαδρόμου, από σταγόνες σήμερα να γίνουν πλημμύρα φυσικού αερίου, υπογραμμίζοντας ότι απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία του έργου είναι και ο εμπορικός ρεαλισμός».
Αναφορά έκανε και στην αμερικανική πρωτοβουλία για συντονισμό των χωρών του Διαδρόμου, η οποία ωστόσο, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, δεν μπορεί να αποδώσει ουσιαστικά. χωρίς τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Σε κάθε περίπτωση. ανακοίνωσε ότι «στα τέλη Φεβρουαρίου θα πραγματοποιηθεί υπουργική συνάντηση στην Ουάσιγκτον. για τη συζήτηση των προκλήσεων».
ΠΗΓΗ: ToVima.gr
Δείτε το πλήρες άρθρο εδώ.
