Table of Contents
Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Ανεξαρτήτως της εικόνας που επιχειρήθηκε να μεταδοθεί προς τα έξω, η πραγματικότητα είναι ότι όταν γνωστοποιήθηκε η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βεγγάζη, στις τάξεις της ελληνικής κυβέρνησης επικράτησε αναταραχή. Η πρώτη γραμμή άμυνας ήταν να υποβαθμιστεί το γεγονός, με το επιχείρημα ότι η εν λόγω συμφωνία παραμένει άκυρη, παράνομη και στερούμενη διεθνούς υπόστασης.
Η επιβεβαίωση, όμως, της τουρκικής κυριαρχίας καθώς και η συνειδητοποίηση των πεπερασμένων ορίων επιρροής της Ελλάδας στη Λιβύη, σε συνδυασμό με την αίσθηση ότι ανατρέπονται οι ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, προκάλεσαν ευλόγως την πιο δυναμική αντίδραση της Αθήνας.
Οι αντιδράσεις και ο χάρτης στον ΟΗΕ
Εντός σύντομου χρονικού διαστήματος, κατόπιν πρωτοβουλιών του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, όλοι οι εμπλεκόμενοι παίκτες στην Ανατολική Μεσόγειο και δη όσοι είδαν τα συμφέροντά τους να θίγονται, μεταξύ των οποίων η Ευρωπαϊκή Ενωση, ισχυρά αραβικά κράτη, εν τέλει και η Ουάσιγκτον, καταδίκασαν εκ νέου το μνημόνιο. Επιστέγασμα ήταν η διεθνοποίηση της τουρκικής προκλητικότητας από τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο βήμα του κατ’ εξοχήν αρμόδιου οργάνου για τη διατήρηση της διεθνούς νομιμότητας.
Ο Πρωθυπουργός παρουσίασε στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών χάρτη επί του οποίου αποτυπώνονται εν συνόλω οι αναθεωρητικές θέσεις της Αγκυρας: «Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί. Τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με το να χαράσσονται αυθαίρετες γραμμές».
Η ιστορική στήλη του Βήματος στο inbox σου
Γίνε μέλος του καθημερινού newsletter που αποκαλύπτει όσα συμβαίνουν στο πολιτικό παρασκήνιο και απόκτησε πρόσβαση σε αποκλειστικό περιεχόμενο. ΕΓΓΡΑΦΗ
Παραλλήλως Ελλάδα και Αίγυπτος προωθούν τη συζήτηση με αντικείμενο τη γεωγραφική επέκταση της συμφωνίας οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, ενώ στην άλλη πλευρά του Αιγαίου η τουρκική κυβέρνηση βρίσκεται στο στόχαστρο της αντιπολίτευσης κατηγορούμενη για ελλειμματική εξωτερική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Η επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων δεν έχει καμία απολύτως πρόσθετη αξία, γι’ αυτό στοχοποιούνται ο Ερντογάν και ο Φιντάν: διότι τελικά όλοι πλην Λιβύης στράφηκαν κατά της Τουρκίας» επισημαίνει στο «Βήμα» ανώτερη διπλωματική πηγή.
Στην Αθήνα, πάντως, μπορεί να λένε ότι «γύρισαν το παιχνίδι», γνωρίζουν όμως ότι όλα, συμπεριλαμβανομένου του τουρκολιβυκού μνημονίου, κρίνονται στο πεδίο. Τόσο η επικείμενη επανέναρξη των ερευνών για το καλώδιο όσο, κυρίως, η σχεδιαζόμενη δραστηριοποίηση της αμερικανικής Chevron στα νότια της Κρήτης αποτελούν, πλέον, εγχειρήματα ζωτικού χαρακτήρα για τη θέση της χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με διασταυρωμένες πληροφορίες, περί τα μέσα Δεκεμβρίου ο αμερικανικός ενεργειακός κολοσσός Chevron θα εκκινήσει σεισμικές έρευνες στο Ιόνιο, νότια της Πελοποννήσου και στα επίμαχα θαλάσσια τεμάχια «Κρήτη-1» και «Κρήτη-2».
Τις έρευνες θα διεξαγάγει ένα πλοίο, το οποίο, όπως προβλέπεται, θα κινηθεί από δυτικά προς ανατολικά. Καθώς τμήματα των εν λόγω δύο τεμαχίων, τα οποία υπολογίζεται να προσεγγιστούν στις αρχές του 2027, περιλαμβάνονται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, η κυβέρνηση θεωρεί ότι η αμερικανική παρουσία στην περιοχή θα αποτελέσει την πλέον ηχηρή επιβεβαίωση τόσο των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων όσο και του τρόπου οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών, στη βάση των προβλέψεων του Δικαίου της Θάλασσας. «Η έλευση της Chevron είναι καθοριστικής σημασίας. Είναι το ισχυρότερο πλήγμα κατά του μνημονίου» επιβεβαιώνει υψηλόβαθμο κυβερνητικό στέλεχος.
Παρότι η δραστηριοποίηση ιδιωτικών εταιρειών δεν συνεπάγεται επικύρωση κυριαρχίας ή κυριαρχικών δικαιωμάτων, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι Τουρκία και Λιβύη εργάστηκαν συστηματικά, από κοινού, προκειμένου να αποτρέψουν τη συμμετοχή της Chevron στον διαγωνισμό για τα νότια της Κρήτης.
Με δύο ρηματικές διακοινώσεις (Μάιος, Ιούλιος 2025) και χρήση της πάγιας τουρκικής επιχειρηματολογίας, οι Λίβυοι αμφισβήτησαν την ελληνική μέση γραμμή, παρουσιάζοντας τη δική τους λογική οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, σύμφωνα με την οποία πάνω από το 80% της έκτασης των τεμαχίων «Κρήτη-1» και «Κρήτη-2» ανήκει στη δική τους δικαιοδοσία. Παραλλήλως, απέρριπταν το δικαίωμα της Ελλάδας να προκηρύξει διαγωνισμό προς έρευνα και εκμετάλλευση στις συγκεκριμένες περιοχές.
Τα δύο πρόσωπα των Λιβύων
Εν πρώτοις, λοιπόν, η επιχείρηση εκφοβισμού της Chevron, ενορχηστρωμένη από την Αγκυρα, απέτυχε. Εκτοτε, βεβαίως, η αμερικανική εταιρεία υπέγραψε, φέτος τον Ιανουάριο, Μνημόνιο Συνεργασίας με την Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης (NOC), ενώ τον Αύγουστο υπογράφθηκε σύμβαση και για έρευνες της Chevron σε υπεράκτιες περιοχές. Σημειώνεται ότι τα θαλάσσια τεμάχια της Λιβύης έχουν χαραχθεί κάτω από την ελληνική μέση γραμμή.
«Οι Λίβυοι τηρούν στη χάραξη των δικών τους οικοπέδων τη διεθνή νομιμότητα ακριβώς για να μην προκύψει αντιπαράθεση, ενώ κάνουν το εντελώς αντίθετο στα “Κρήτη-1” και “Κρήτη-2”. Επιδιώκουν δηλαδή, μαζί με τους Τούρκους, να διώξουν τη Chevron από την Ελλάδα» λέει στο «Βήμα» αρμόδια πηγή με γνώση του ζητήματος, αποκαλύπτοντας μάλιστα ότι η αμερικανική εταιρεία έχει παρουσιάσει στα στελέχη της NOC τον χάρτη με τα ελληνικά τεμάχια ώστε όλες οι πλευρές να είναι ενήμερες για τις δραστηριότητές της.
Στα υπουργεία Εξωτερικών και Περιβάλλοντος εκτιμούν ότι οι σεισμικές έρευνες θα πραγματοποιηθούν βάσει προγράμματος. Ομως, στελέχη της αγοράς μεταδίδουν εύλογες ανησυχίες, καθώς οι αμερικανικές εταιρείες δυσανασχετούν όταν τα εγχειρήματά τους βρίσκονται στο επίκεντρο της δημοσιότητας, πολλώ δε μάλλον όταν καθίστανται αντικείμενο διακρατικών αντιπαράθεσων, όπως τείνει να συμβεί στην περίπτωση νοτίως της Κρήτης.
Αυτό που διαπιστώνεται είναι ότι η Τουρκία επιχειρεί, ξανά, δυναμικά να επιβάλει την αναθεωρητική ατζέντα της στην Ανατολική Μεσόγειο, περιορίζοντας τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας στα 6 ναυτικά μίλια.
Ενώ, λοιπόν, η ατμόσφαιρα που καλλιεργείται με πρωτοβουλία της Αγκυρας δεν είναι εποικοδομητική, ως μέση λύση θα μπορούσε να προκριθεί η έναρξη των σεισμικών ερευνών στα βόρεια τμήματα των δύο τεμαχίων, κοντά στις ακτές της Κρήτης, όπου δεν εγείρονται παράνομες τουρκικές αξιώσεις. Κάτι τέτοιο, βεβαίως, θα περιόριζε τη συλλογή των επιστημονικών δεδομένων, άρα και τις πιθανότητες επιτυχίας του έργου.
Το καλώδιο και το «modus vivendi»
Προτού, βεβαίως, αφιχθεί η Chevron στην Κρήτη, θα πρέπει να έχουν επανεκκινήσει οι έρευνες για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, μέρος των οποίων αφορά περιοχές εντός του τουρκολιβυκού μνημονίου, αλλά και ευρύτερα της, κατά την Αγκυρα, τουρκικής υφαλοκρηπίδας. Ενώ οι διπλωματικές διεργασίες μεταξύ Γαλλίας – Τουρκίας – Ελλάδας προκειμένου να βρεθεί «modus vivendi» και όχι «συμβιβασμός» βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη, συμπεριλαμβανομένης μάλιστα και επικοινωνίας Μακρόν – Ερντογάν, διπλωματικές πηγές διαψεύδουν τα περί καθυστέρησης έκδοσης της NAVTEX, παραπέμποντας στη διαδικασία: εντός των επόμενων ημερών αναμένεται να συνεδριάσει η αρμόδια διυπουργική επιτροπή και εν συνεχεία να διαβιβαστεί η απόφαση αδειοδότησης στο υπουργείο Εθνικής Αμυνας ώστε να εκδοθεί η οδηγία.
Αυτή, βεβαίως, που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη είναι η σκλήρυνση της τουρκικής στάσης. Με διευκρινιστική δήλωσή του στις αρχές της περασμένης εβδομάδας, ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν υπενθύμισε ότι οι θέσεις της Τουρκίας δεν έχουν αλλάξει. Πράγματι, ανατρέχοντας στις επίσημες τοποθετήσεις φορέων και εκπροσώπων της τουρκικής κυβέρνησης, η Αγκυρα έχει διαμηνύσει ότι προκειμένου να πραγματοποιηθούν ανεμπόδιστα οι έρευνες του γαλλικού πλοίου θα πρέπει να υπάρχει «συνεννόηση» και οι όποιες δραστηριότητες να είναι «εξουσιοδοτημένες».
Παρότι είναι φανερό πως, αν μη τι άλλο, ένα παιχνίδι λέξεων βρίσκεται σε εξέλιξη, αυτό που διεκδικεί η Τουρκία είναι κάτι παραπάνω από απλή ενημέρωση. Το ζητούμενο για την Αγκυρα είναι να επιβεβαιωθεί ότι χωρίς τη δική της «άδεια ή έγκριση» κανένα ενεργειακό εγχείρημα δεν θα ολοκληρώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να τοποθετηθεί η κατακλείδα της δήλωσης Φιντάν: «Θα συνεχίσουμε να προστατεύουμε χωρίς καμία υποχώρηση τα νόμιμα δικαιώματά μας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο».
Αυτό που μένει να φανεί τις επόμενες ημέρες είναι αν τελικά η Αγκυρα καλύπτεται με μια κοινοποίηση εκ μέρους της γαλλικής εταιρείας προς όλα τα παράκτια κράτη και η αντιπαράθεση με την Ελλάδα περιοριστεί στον γνωστό «πόλεμο» των NAVTEX, διά των οποίων θα αποτυπώνονται οι πάγιες εκατέρωθεν θέσεις περί κυριαρχικών δικαιωμάτων και αρμοδιοτήτων. Ειδάλλως, οι ελληνικές αρχές θα κληθούν να αντιμετωπίσουν μια στρατιωτικοποίηση της περιοχής, όπως είχε συμβεί τον Ιούλιο του 2024 στην Κάσο.
Τέλος, χρήζει προσοχής ο εκνευρισμός που επικρατεί στην Αγκυρα, ως αποτέλεσμα και της διεθνοποίησης της τουρκικής προκλητικότητας αλλά και της αποτυχίας της τουρκικής διπλωματίας να δελεάσει την Αίγυπτο με παρανόμως πλειοδοτική συμφωνία ΑΟΖ. Δεν είναι λίγες οι φορές στο πρόσφατο παρελθόν που η Τουρκία, προκειμένου να κερδίσει το χαμένο έδαφος στη διπλωματία, μετέφερε την αντιπαράθεση στο πεδίο.
Πηγή: To Vima
